Strand bij Amantea

Ik rij Amantea uit langs weer eens een uitgestrekt verlaten strand. Nergens in Italië zag ik ongerepte stranden van die omvang, onaangeroerd door massatoerisme met alleen een spoorweg ernaast. De enige toeristen zijn Italianen. Voor buitenlanders lijkt dit wel terr a incognita. Misschien is het hier in het hoogseizoen wat drukker, maar in september is het weer hier uitstekend voor een strandvakantie en toch loopt er alleen een oude man met een hond op het strand. Voorbij Marinella fiets ik al de provincie Catanzaro in. Scalo Nocera en Scalo Falerna zijn  de stations van de gelijknamige dorpen langs de kustspoorlijn. In Nocera zelf is er een aftakking van de Autostrada del Sole oostwaarts naar Catanzaro, de hoofdstad van de gelijknamige provincie en de regio Calabrië. Door zijn centrale ligging halfweg tussen Noord- en Zuid-Calabrië en met zowel een uitweg naar de Ionische zee als naar de Tirreno geniet de stad van een uitstekende ligging. Ik rijd langs de SS18 tot de volgende baai, waar de smalle kuststrook een wat bredere kustvlakte wordt en de weg landinwaarts een wijde boog rond de plaatselijke luchthaven van Lamezia Terme maakt. Het stadje zelf ligt wat verder in het binnenland en is eigenlijk nauwelijk vermeldenswaardig, ware het niet dat het de jongste jaren uitgebreid in het nieuws gekomen is, omdat hier een speciaal sterk beveiligd gerechtsgebouw werd opgetrokken voor het megaproces tegen de Ndrangheta, de Calabrese maffia.

De Ndrangheta heeft Calabrië in zijn greep

Ndrangheta is oud Grieks voor ‘band van dappere mannen’.  Vanaf de jaren zeventig mochten ze als het kleine broertje van de Camorra in Napels en de Cosa Nostra in Sicilië deelnemen aan de illegale sigarettensmokkel.

Zoals elke  maffia-organisatie leefde de Ndrangheta aanvankelijk van de pizzo, het beschermgeld dat ze van winkels of bedrijfjes eiste. Wie weigerde te betalen, moest niet verschieten als zijn zaak op een goeie dag in brand vloog of leeggehaald werd. Pure afpersing, nul bescherming dus.  In de jaren zeventig en tachtig kwamen daar de ontvoeringen van rijkelui bij, zoals de spraakmakende kidnapping van Paul Getty III, kleinzoon van de gelijknamige oliemagnaat en kunstverzamelaar, die in de zomer van 1973 door een commando van de N’drangheta werd opgepakt en ontvoerd. 

Aanvankelijk vroegen de kidnappers 17 miljoen dollar losgeld, maar de grootvader wou niet betalen omdat hij vreesde dat het 16-jarige enfant terrible, dat een marginaal kunstenaarsbestaan leidde in Rome en flirtte met rebelse linkse bewegingen, zelf de kidnapping had opgezet om zijn grootvader geld af te troggelen. Het werd pijnlijk duidelijk dat hij zich had vergist toen een oor en een haarlok die naar een krant werden opgestuurd van zijn kleinzoon bleken te zijn. De jongeman werd vastgehouden in een grot in Calabrië en uiteindelijk vrijgelaten in een tankstation in Basilicata na betaling van 2,2 miljoen dollar losgeld. Enkele van de kidnappers werden gearresteerd en veroordeeld.  De Ndrangheta bouwde ook de reputatie op bijzonder gewelddadig te zijn en zijn slachtoffers te laten verdwijnen in beton of op te lossen in een bad van bijtend zuur.

Gaandeweg groeide de organisatie en gingen ze internationaal opereren. De invoer van cocaïne, wapen- en mensenhandel en witwaspraktijken werden belangrijker. Tegelijk infiltreerden ze steeds dieper in de lokale economie. Maar eind 2019 werden bij een grote internationale politieoperatie 334 leden van de Ndrangheta opgepakt. Ongeveer 2500 politiemensen namen deel aan de actie. Hoofdaanklager was de procureur van Catanzaro, Nicola Gratteri. De klachten luidden moord, afpersing, drugshandel en witwassen van geld. Het proces startte in 2021 en doet denken aan het veel meer gemediatiseerde massaproces tegen de Cosa Nostra in de Siciliaanse hoofdstad Palermo in 1987, waarover meer onder ‘Palermo’. De bekende antimaffia magistraat Gratteri en zijn vorige baas in Reggio, Federico Cafiero De Raho, die later de nationale antimaffia procureur werd, zijn ongetwijfeld moedige mensen. Gratteri geniet 24 uur op 24 bescherming van een politie-escorte en verplaatst zich in een geblindeerd konvooi. De Raho leefde in de kazerne van de Carabinieri in Reggio di Calabria. Als gepensioneerd magistraat werd De Raho senator voor de Vijfsterrenbeweging in Calabrië.  

Vandaag is de Ndrangheta veel machtiger, rijker en invloedrijker dan de Cosa Nostra en bovendien heeft ze door haar vertakkingen in honderden families of ‘Ndrine’ een ongeziene greep op het lokale politieke en economische leven van de regio Calabrië, vooral in de zuidelijke provincies van Reggio en Vibo Valentia. Uit de economie en het politieke bestuur van de regio is de Ndrangheta gewoon niet weg te denken. De Raho zei hierover: ‘de misdaad heeft hier alle grondwettelijke vrijheden opgeschort’. Gratteri plakte op de invloed van de maffia in de regio zelfs een cijfer: 27% van de Calabrese bevolking zou op een of ander manier meewerken aan het reilen en zeilen van de Ndrangheta. Daarbij worden ook gerekend: alle werknemers van bouw- en andere bedrijven die worden gecontroleerd door de Ndrangheta, advocaten en gemeenteraadsleden die zaakjes regelen of lobbyen enz.

Pizzo

De SS18 Tirreno Inferiore loopt nog een twintigtal kilometer door de kustvlakte in het binnenland voorbij Gizzeria Lido en klimt dan de heuvels in naar het hoger gelegen Pizzo, waar de zee tegen de klippen aan klotst. Na de lange maar vrij vlakke ontspannen rit is het weer even op de tanden bijten, want ook voorbij Pizzo gaat de klim verder hoger de heuvels in tot aan de splitsing naar Longobardi en Bivona Spiaggia. Daar is bij valavond het uitzicht op de haven en het strand van Vibo Marina in de diepte indrukwekkend. Ik begin de afdaling tot in Longobardi langs de SS522 naar Vibona, maar met zicht op de eindmeet laat ik na de route te verifiëren en fiets vijftal kilometer verder voorbij de afslag naar het strand van mijn Albergo, zodat ik rechtsomkeer moet maken. Ik kom in een woonwijk terecht waar ik het spoor bijster word en vraag dan maar de weg aan enkele voetballende kinderen. Zij reppen zich om mij te hulp te schieten, vragen me waar ik vandaan kom, zeggen dat ze supporter zijn van Napoli en begeleiden me tot aan het laatste kruispunt voor mijn Albergo. Ik dank ze uitvoerig. Ook de ontvangst in de wat primitieve Albergo vlakbij het verlaten strand is hartelijk. De uitbaters zijn blij me te zien, want ze hadden mij op dit late uur waarschijnlijk niet meer verwacht. Ik neem een douche en vind nog net een barretje open in de schaars verlichte, verlaten straten van Spiaggia di Bivona.

Ontario, Canada

Een vriendelijke vrouw maakt me een gigantische belegd stokbrood klaar. Ze praat Italiaans met een vreemd accent en wanneer ik een poster van Ontario en wat Engelstalige krantenknipsels tegen de muur opmerk, vraag ik haar op de vrouw af of ze ooit in Canada is geweest. Jazeker, ze had er twintig jaar van haar leven gewoond, zei ze opeens in het Engels. Het was de mooiste tijd uit haar lange leven en de hele verdere rest van haar leven wilde ze weg uit dit gat in Calabrië en er terug naartoe, maar om een of andere duistere reden was dat haar nooit gelukt. Een vermoeide glimlach om haar lippen en een neergeslagen blik liet me verstaan dat ik haar over het waarom geen vragen hoefde te stellen. Geldgebrek, familieverplichtingen, visaproblemen, wie zal het zeggen?  Ik begon dan maar in het Engels over hoe mooi de zee, het strand en de bergen hier waren en dat ik hier met de fiets was.  Ze sloot haar bar, ik betaalde en wenste haar nog minstens een reis naar Canada toe. Ze kon erom lachen, de praktische besognes hadden de melancholieke toon uit haar stem verdreven toen ze me een boeiend vervolg van mijn fietsreis toewenste. Later, toen ik wat onderzoek deed naar de activiteiten van de N’drangheta wereldwijd, leerde ik dat in de provincie Ontario zo’n 900.000 mensen van Italiaanse afkomst leefden en dat de Calabrese maffia bijzonder actief is in de regio rond Toronto, waarmee ik helemaal niets wil suggereren.

Ik loop terug in de richting van het strand, neem plaats op een zitbank en geniet van het geluid van de opkomende en weg deinende golven onder de weidse sterrenhemel. Hier kon ik gerust enkele dagen blijven en een goed boek lezen, dacht ik. Of nee, hier kom ik misschien nog terug voor een strandvakantie op mijn 80, als het fietsen niet meer lukt, ver van het massatoerisme en alleen met de zee en enkele locals in de omgeving.  Lang duurt het mijmeren niet, de vermoeidheid na 111 km fietsen drijft me naar mijn bed in de Albergo.

Pizzo, Calabrië